Ας Συνηθίσουμε...Αλλιώς

Δυόμιση χιλιάδες χρόνια πριν, ο Αριστοτέλης διαπίστωσε ότι «έξις δευτέρα φύσις», δηλαδή, η συνήθεια είναι δεύτερη φύση του ανθρώπου. Το είπε σοφά και ο ελληνικός λαός «πρώτα βγαίνει η ψυχή και μετά το χούι». Οι συνήθειες είναι κομμάτι του εαυτού μας, αναπόσπαστο στοιχείο της ύπαρξής μας. Μας καθορίζουν και μας προσδιορίζουν. Αποτελούν σταθερές αξίες και δικλείδες ασφαλείας. Εν ολίγοις, είμαστε οι συνήθειές μας.

Υπάρχουν, ωστόσο, δύο ανησυχητικά δεδομένα εδώ: το πρώτο ότι υπάρχουν κακές συνήθειες ή κακές έξεις, για να δανειστούμε τον αριστοτελικό όρο· το δεύτερο ότι συχνά οι συνήθειες -όσο καλές ενδεχομένως και αν είναι- δε μας αφήνουν να εξελιχθούμε.

Ο Καζαντζάκης, μάλλον ορμώμενος από τη δεύτερη διαπίστωση, διατεινόταν ότι «όταν μια συνήθεια καταντάει βολική να τη συντρίβεις».

Πρέπει να αλλάζουμε συνήθειες;  Σίγουρα είναι καλό να τις επανεξετάζουμε και να αναθεωρούμε γιατί ενδεχομένως από εκεί να πηγάζει η αίσθηση μονοτονίας και στασιμότητας που έχουμε. Η αλήθεια είναι ότι οι συνήθειες είναι και περιοριστικές (αναφέρομαι πάντα στις καλές), διότι μας προσανατολίζουν σε πολύ συγκεκριμένους δρόμους και πρακτικές. Και η αλήθεια είναι ότι αποτελούν ένα οικείο, ίσως και καθησυχαστικό βόλεμα, αλλά και ένα όριο που δύσκολα μπορούμε να ξεπεράσουμε.

Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι δεν είμαστε μηχανήματα με συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας, αλλά άνθρωποι, πολύπλοκοι και δυνητικά εξελίσιμοι. Αν είμαστε προορισμένοι για κάτι, αυτό είναι να τολμάμε· να σπάμε τις αλυσίδες των όποιων συμβάσεων (συχνά είναι οι ίδιες οι συνήθειές μας αυτές) και να προχωράμε μπροστά ή έστω…αλλιώς. Έτσι μόνο θα εξερευνήσουμε τις δυνατότητές μας, έτσι μόνο θα νιώσουμε αυτή τη σπάνια, βαθιά ικανοποίηση, αν ανταποκριθούμε σε αυτό το εσωτερικό κάλεσμα –όσο αχνό κι αν είναι- της ψυχής.

Ναι, αυτό προκαλεί φόβο και άγχος. Κι αυτό ακόμα, όμως, είναι θέμα συνήθειας. Ας συνηθίσουμε, λοιπόν, τον εαυτό μας να αγνοεί αυτούς τους περιορισμούς. Αυτή, μάλλον, είναι και η μόνη συνήθεια που πρέπει οπωσδήποτε να κρατήσουμε μόνιμη και σταθερή. Άλλωστε (και πάλι ανατρέχουμε στον Αριστοτέλη) οι συνήθειες είναι επίκτητες· άρα, με εξάσκηση και συνεχή αγώνα μπορούμε να τις επαναπροσδιορίσουμε και –γιατί όχι- να απαλλαγούμε από κάποιες. Πολλές φορές η διαδικασία μπορεί να μην είναι ευχάριστη ή εύκολη, αλλά στο τέλος, σίγουρα θα μας ανταμείψει.

                                                                                                                           
                                                                                                           Ελένη   Σωκράτους